जेजुरीचा ऐतिहासिक मर्दानी दसरा : अठरा तास रंगला सोहळा

जेजुरीचा ऐतिहासिक मर्दानी दसरा: अठरा तासांचा सोहळा भाविकांनी लुटला

जेजुरी गडावर शनिवारी, 12 ऑक्टोबर रोजी, श्री खंडोबा देवाचा मर्दानी दसरा अत्यंत धार्मिक, सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक परंपरांच्या साक्षीने जल्लोषात साजरा करण्यात आला. हजारो भाविकांनी उपस्थिती लावून ‘येळकोट येळकोट जय मल्हार’ च्या गजरात हा सोहळा अविस्मरणीय केला. तब्बल 18 तास चाललेल्या या उत्सवाने जेजुरी गडावर पिवळ्या भंडाऱ्याच्या उधळणीने सणाला एक वेगळीच शोभा दिली.

सोहळ्याची सुरूवात:

नवरात्राचा समारोप आणि घटस्थापनेच्या समाप्तीच्या दुसऱ्याच दिवशी, सायंकाळी 6 वाजता जेजुरीतील ग्रामस्थ, देवाचे मानकरी, खांदेकरी, पुजारी आणि भाविक मोठ्या संख्येने जेजुरी गडावर एकत्र आले. जेजुरी गडाच्या ऐतिहासिक वातावरणात ‘येळकोट येळकोट जय मल्हार’ चा जयघोष सुरू झाला आणि सोहळ्याची सुरुवात झाली.

देवाच्या मानकऱ्यांनी आणि इनामदार पेशवे, माळवदकर आणि खोमणे पाटील यांच्या नेतृत्वाखाली खंडोबा आणि म्हाळसा देवीच्या उत्सवमूर्तींची पालखी गडावरून प्रस्थान करताच, भक्तांनी भंडाऱ्याची उधळण करून वातावरणात उत्साहाचे रंग भरले. या सोहळ्यामुळे जेजुरी गड संपूर्ण पिवळ्या जर्द रंगात न्हालेला दिसला.

सीमोल्लंघनाची परंपरा:

सायंकाळच्या तिसऱ्या प्रहरी पालखीने गडकोटावरून प्रस्थान केले. गडाच्या मुख्य प्रवेशद्वारातून बाहेर पडताच बंदुकींच्या फैरींची सलामी देण्यात आली. पालखीने गडकोटाला प्रदक्षिणा घालत देव भेटीसाठी रमणाकडे मार्गस्थ झाली. यावेळी उपस्थित भाविकांची गर्दी आणि जयघोषाने सोहळ्याचा उत्साह द्विगुणित झाला. रात्री 9 वाजता खंडोबा देवाच्या मूळ स्थान असलेल्या कडेपठार मंदिराकडे पालखी सीमोल्लंघनासाठी निघाली.

विलोभनीय सोहळा आणि सोने लुटण्याची परंपरा:

सीमोल्लंघन झाल्यानंतर आपट्याच्या वृक्षाला स्पर्श करून ‘सोने लुटण्याची’ परंपरा साजरी करण्यात आली. या परंपरेत आपट्याच्या पानांचे 'सोने' वाटप करून भाविकांनी सोने लुटण्याचा आनंद घेतला. संपूर्ण वातावरण भक्तीरसात न्हाललेले होते, आणि भाविकांची उपस्थिती ही परंपरेचे जतन करत पुढे नेण्याचा संदेश देत होती.

सोहळ्याची सांगता:

सोहळा संपल्यानंतर खंडोबा देवाच्या उत्सवमूर्तींना भंडारगृहात विसावण्यात आले. देवभेटीनंतर पेशव्यांनी रोजमारा वाटप करत सोहळ्याची सांगता केली. हजारो भाविकांनी या सोहळ्यात भाग घेतला आणि खंडोबा देवाच्या आशीर्वादाची अनुभूती घेतली.

सांस्कृतिक, धार्मिक महत्त्व:

जेजुरीचा दसरा हा केवळ एक धार्मिक उत्सव नसून, तो महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक वारशाचा अविभाज्य भाग आहे. खंडोबाला मर्दानी देव म्हणून ओळखले जाते, आणि त्याचा दसरा हा महाराष्ट्रीय परंपरेत एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण सण मानला जातो. या सोहळ्यामुळे ग्रामीण जीवनातील एकता आणि समाजिक बंध जपण्याचा संदेश देण्यात येतो.

जेजुरी गडावर हा सोहळा पाहणाऱ्या भाविकांसाठी तो एक अद्वितीय आणि अविस्मरणीय अनुभव ठरला. ‘येळकोट येळकोट जय मल्हार’ या जयघोषात जेजुरीचा दसरा साजरा करण्याची परंपरा पुढील अनेक वर्षे अविरत राहील, असा विश्वास व्यक्त करण्यात आला.