प्रजासत्ताक दिनाच्या संचलनात महाराष्ट्राचा चित्ररथ नाही ?

प्रजासत्ताक दिनाच्या संचलनात महाराष्ट्राचा चित्ररथ नाही?

यंदाच्या प्रजासत्ताक दिनाच्या संचलनात कर्तव्यपथावर १५ राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांचे चित्ररथ स्थान मिळवण्यात यशस्वी ठरले आहेत. मात्र, महाराष्ट्राला या प्रतिष्ठित यादीत स्थान मिळालेले नाही, ही बाब चर्चेचा विषय ठरत आहे. महाराष्ट्राने आजवर उत्कृष्ट चित्ररथांच्या स्पर्धेत आपली मजबूत छाप पाडली असून, अनेक पुरस्कार जिंकले आहेत. त्यामुळे या वर्षीच्या अपयशाची कारणमीमांसा होणे आवश्यक आहे.

कोणकोणती राज्ये आणि प्रदेशांचा समावेश?

कर्तव्यपथावर यंदा गुजरात, उत्तर प्रदेश, बिहार, चंदीगड, दादरा आणि नगर हवेली, दमण आणि दीव, गोवा, झारखंड, कर्नाटक, मध्य प्रदेश, पंजाब, उत्तराखंड, आंध्र प्रदेश, त्रिपुरा, पश्चिम बंगाल आणि हरियाणा या राज्यांचे आणि केंद्रशासित प्रदेशांचे चित्ररथ झळकणार आहेत. या यादीत महाराष्ट्राचा समावेश नसल्याने अनेकांच्या भुवया उंचावल्या आहेत.

महाराष्ट्राचा इतिहास

महाराष्ट्राचा चित्ररथ प्रजासत्ताक दिन संचलनात नेहमीच विशेष आकर्षण ठरला आहे. राज्याने आजवर १४ वेळा उत्कृष्ट चित्ररथासाठी पारितोषिक पटकावले आहे. यात ७ वेळा पहिले, ४ वेळा दुसरे, आणि २ वेळा तृतीय स्थान पटकावले आहे. विशेष म्हणजे, एकदा महाराष्ट्राने लोकप्रिय चित्ररथाच्या श्रेणीतही पहिले पारितोषिक जिंकले आहे. महाराष्ट्राच्या चित्ररथाने सलग तीन वर्षे सर्वोत्तम चित्ररथाचे पहिले पारितोषिक पटकवण्याचा विक्रमही केला आहे. त्यामुळे यंदाच्या अपयशाने महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक प्रतिष्ठेला धक्का बसला असल्याची भावना व्यक्त केली जात आहे.

चित्ररथ निवडीचा नवा नियम

राजकीय वाद टाळण्यासाठी आणि राज्यांच्या तक्रारींचे निराकरण करण्यासाठी, संरक्षण मंत्रालयाने यंदा चित्ररथ निवडीसाठी काही नवे नियम लागू केले आहेत. या नियमांनुसार, प्रत्येक राज्याला तीन वर्षांतून किमान एकदा तरी प्रजासत्ताक दिन संचलनात चित्ररथ सादर करण्याची संधी मिळेल. याशिवाय, संरक्षण मंत्रालयाच्या तज्ज्ञ समितीच्या मानांकनावर चित्ररथ खरा उतरावा लागतो. यामुळे राज्यांना अधिक गुणवत्ता आणि कल्पकतेचा आविष्कार दाखवण्याचे बंधन आले आहे.

अपयशाची संभाव्य कारणे

महाराष्ट्राचा चित्ररथ यंदा निवडला न जाण्याची अनेक संभाव्य कारणे असू शकतात. चित्ररथाच्या संकल्पनेतील सर्जनशीलता, सांस्कृतिक प्रतिनिधित्व, तांत्रिक अंमलबजावणी, आणि सादरीकरणाच्या दर्जावर मंत्रालयाच्या समितीचा भर असतो. महाराष्ट्राचा प्रस्ताव या निकषांवर कमी पडला असल्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. याशिवाय, तीन वर्षांत एकदा संधी देण्याच्या नव्या नियमामुळेही यंदा महाराष्ट्राला स्थान मिळाले नसावे.

महाराष्ट्रासाठी पुढची वाटचाल

महाराष्ट्रासाठी हे अपयश एक प्रकारे नव्या संधीचे दार उघडणारे आहे. राज्य सरकार आणि सांस्कृतिक विभागाने पुढील वर्षांसाठी अधिक भक्कम आणि आकर्षक संकल्पना सादर करण्यावर भर द्यायला हवा. राज्यातील सांस्कृतिक विविधता, ऐतिहासिक वारसा, आणि सामाजिक प्रगती यांचा समन्वय साधून नवे चित्ररथ तयार करणे ही पुढील आव्हानात्मक जबाबदारी असेल.

नागरिक आणि तज्ज्ञांचे विचार

या घटनेवर नागरिक आणि तज्ज्ञांनी विविध प्रतिक्रिया दिल्या आहेत. काहींनी निवडीच्या प्रक्रियेवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे, तर काहींनी महाराष्ट्राने सांस्कृतिक सर्जनशीलतेत अधिक मेहनत घ्यावी, असे मत व्यक्त केले आहे. चित्ररथ हा राज्याच्या सांस्कृतिक परंपरेचा आणि गौरवाचा एक महत्त्वाचा भाग आहे, त्यामुळे भविष्यात यावर अधिक लक्ष केंद्रित करणे गरजेचे आहे.

निष्कर्ष

महाराष्ट्राला प्रजासत्ताक दिनाच्या संचलनात चित्ररथ सादर करण्याची संधी न मिळणे, ही नक्कीच राज्यासाठी धक्कादायक बाब आहे. मात्र, नव्या नियमांमुळे हे अपयश अधिक सर्जनशीलतेसाठी प्रेरणादायक ठरू शकते. पुढील वर्षी महाराष्ट्राचा चित्ररथ पुन्हा एकदा कर्तव्यपथावर आपली छाप पाडेल, अशी अपेक्षा व्यक्त करणे वाजवी ठरेल.