देशाचा 'अर्थ'कणा हरपला! मनमोहन सिंह यांचे निधन

भारताचे माजी पंतप्रधान मनमोहन सिंग यांचे निधन : देशाचा 'अर्थ'कणा हरपला!

भारताचे 14 वे पंतप्रधान आणि देशाच्या आर्थिक सुधारणांचे शिल्पकार डॉ. मनमोहन सिंग यांचे 26 डिसेंबर 2024 रोजी निधन झाले. वयाच्या 92व्या वर्षी त्यांनी दिल्लीतील आपल्या निवासस्थानी अखेरचा श्वास घेतला. त्यांच्या निधनामुळे संपूर्ण देश हळहळ व्यक्त करत आहे. राजकीय, सामाजिक, आणि आर्थिक क्षेत्रातील अनेक महत्त्वाच्या व्यक्तींनी त्यांना श्रद्धांजली वाहिली आहे.

जीवनप्रवास आणि योगदान

डॉ. मनमोहन सिंग यांचा जन्म 26 सप्टेंबर 1932 रोजी ब्रिटिश भारतातील (आताचे पाकिस्तान) पंजाब प्रांतात झाला. त्यांनी आपल्या शैक्षणिक कारकिर्दीत उल्लेखनीय प्रगती केली आणि केम्ब्रिज व ऑक्सफर्ड विद्यापीठांमधून उच्च शिक्षण घेतले. त्यांनी आपल्या करिअरची सुरुवात रिझर्व्ह बँकेच्या गव्हर्नरपदापासून केली, जिथे त्यांनी देशाच्या आर्थिक स्थैर्यासाठी महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतले.

1991 साली, भारताच्या अर्थमंत्री म्हणून काम करताना त्यांनी देशाला मोठ्या आर्थिक संकटातून बाहेर काढले. उदारीकरणाच्या माध्यमातून त्यांनी भारताला जागतिक अर्थव्यवस्थेशी जोडले. त्यांच्या नेतृत्वाखाली भारतात अनेक आर्थिक सुधारणा झाल्या, ज्यामुळे देशाची आर्थिक प्रगती वेगाने झाली.

डॉ. मनमोहन सिंग यांनी 2004 ते 2014 या कालावधीत पंतप्रधानपद भूषवले. या दोन कार्यकाळात त्यांनी अनेक महत्त्वाचे निर्णय घेतले, ज्यामध्ये ग्रामीण रोजगार हमी योजना, शिक्षण हक्क कायदा, आणि भारत-अमेरिका अणु करार यांचा समावेश आहे. त्यांनी आपल्या शांत, पण ठाम नेतृत्वाने देशाला पुढे नेले.

अचानक प्रकृती खालावली

डॉ. मनमोहन सिंग यांच्या निधनानंतर एम्स रुग्णालयाने प्रसिद्धीपत्रक जारी करून माहिती दिली. "डॉ. मनमोहन सिंग यांना वयासंबंधी विविध आजारांवर उपचार सुरू होते. 26 डिसेंबर रोजी सकाळी त्यांच्या निवासस्थानी अचानक बेशुद्ध पडल्यामुळे त्यांना तातडीने एम्स रुग्णालयात दाखल करण्यात आले. डॉक्टरांनी त्यांना वाचवण्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न केले, पण रात्री 9:51 वाजता त्यांना मृत घोषित करण्यात आले," असे पत्रकात नमूद करण्यात आले.

देशभरातून शोक

डॉ. मनमोहन सिंग यांच्या निधनानंतर देशभरात शोककळा पसरली आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी ट्विट करून त्यांना श्रद्धांजली वाहिली आणि त्यांना एक महान अर्थतज्ज्ञ व आदर्श नेता असे संबोधले. काँग्रेस पक्षानेही आपल्या वरिष्ठ नेत्याच्या निधनाबद्दल दु:ख व्यक्त केले. “डॉ. सिंग हे केवळ काँग्रेससाठीच नव्हे, तर संपूर्ण देशासाठी प्रेरणास्थान होते. त्यांच्या योगदानामुळे भारताची ओळख जागतिक स्तरावर प्रस्थापित झाली,” असे काँग्रेसच्या निवेदनात म्हटले आहे.

आर्थिक सुधारणांचे शिल्पकार

डॉ. मनमोहन सिंग यांचे भारताच्या आर्थिक प्रगतीतील योगदान कधीही विसरता येणार नाही. 1991 च्या आर्थिक उदारीकरणाच्या धोरणाने भारताला जागतिक पातळीवर उभे केले. जागतिक बँकेच्या अहवालानुसार, त्या काळात घेतलेल्या निर्णयांमुळे भारताची जीडीपी वाढ दराने झपाट्याने प्रगती केली. डॉ. सिंग यांनी केलेल्या सुधारणांमुळे आज भारत आर्थिक महासत्ता बनण्याच्या मार्गावर आहे.

व्यक्तिगत आयुष्य

डॉ. मनमोहन सिंग यांच्या व्यक्तिमत्त्वाने प्रत्येकाला प्रभावित केले. अत्यंत साधी राहणी आणि नम्र वागणूक ही त्यांची वैशिष्ट्ये होती. ते नेहमीच आपल्या कामाला प्राधान्य देत आणि वादग्रस्त राजकारणापासून दूर राहात. त्यांच्या नेतृत्वामुळे देशाला शांततेच्या मार्गाने प्रगती करण्याची प्रेरणा मिळाली.

अंतिम श्रद्धांजली

डॉ. मनमोहन सिंग यांच्या निधनामुळे देशाने एक अद्वितीय नेता आणि अर्थतज्ज्ञ गमावला आहे. त्यांच्या स्मृती आणि कार्य देशासाठी कायम प्रेरणादायी राहतील. संपूर्ण देश त्यांच्या कुटुंबियांसोबत शोकात सहभागी आहे. त्यांच्या योगदानासाठी त्यांना अभिवादन करताना एकच विचार मनात येतो – देशाच्या विकासाची वाट चोखाळणारा नेता आज आपल्यात नाही.

डॉ. मनमोहन सिंग यांच्या कार्याचा वारसा देशासाठी एक अमूल्य ठेवा असून तो भावी पिढ्यांना मार्गदर्शक ठरेल.